خانه / برای همکاران دندانپزشک / آیا دندانپزشک در مورد اورژانس خارج از مطب مسئولیت دارد؟
مسئولیت دندانپزشک در قبال اورژانس خارج از مطب
مسئولیت دندانپزشک در قبال اورژانس خارج از مطب

آیا دندانپزشک در مورد اورژانس خارج از مطب مسئولیت دارد؟

آیا دندانپزشک در قبال ارژانس های خارج از مطب دندانپزشکی مانند حوادث، مصدومیت ها و تصادفات مسئولیت اخلاقی، حقوقی یا هر دو را دارد؟ین سوالی است که در ادامه مطلب می توانید در وبسایت دکتر علی مرسلی بخوانید.

دو واقعه معروف در امریکا در مورد مسئولیت افراد حقیقی در مورد به خطر افتادن جان سایر انسان ها وجود دارد. اولی مربوط به ۱۹۶۳ است که یکی از ساکنین نیویورک، با فریاد کمک خواهی، از آپارتمان خود (در حالی که توسط یک مهاجم چاقو به دست مورد حمله قرار گرفته بود) به خیابان دوید. واضح بود که همسایگان شاهد حمله به یک زن زخمی در کنار خیابان بودند، اما کمکی به وی نکردند. مهاجم دو بار دیگر به زن حمله کرد و سرانجام موجب قتل او شد. حادثه ی دوم در ماساچوست در ۱۹۸۳ اتفاق افتاد و عده ای بدون اینکه مداخله ای صورت دهند یا با پلیس تماس بگیرند،شاهد حمله و تجاوز به به مدت بیش از یک ساعت بودند.

در ایران هم موردی در ششم آبان ماه سال ۱۳۸۹ موسوم به حادثه میدان کاج اتفاق افتاد که در آن رهگذران شاهد حمله با چاقو و قتل یک نفر در معبر عمومی بودند و دخالتی از طرف مردم صورت نگرفت.این مثال ها را در روانشناسی اجتماعی با  پدیده‌ای که به آن اثر تماشاگران bystander effect گفته می‌شود،توضیح می دهند. زمانی که فردی در یک موقعیت اورژانسی نیاز به کمک داشته باشد و جمع افراد پیرامونش هیچ کمکی به او نکنند، می‌گویند این پدیده رخ داده است.

حادثه میدان کاج تهران

حادثه میدان کاج تهران

یکی از توجیهات تماشاگران بی‌تفاوت، «چشم‌پوشی جمعی»است: وقتی جمعی حادثه‌ای را مشاهده می‌کند، هر فرد به طور ناخودآگاه برای اینکه بفهمد باید مداخله کند یا نه، به طور خودکار به عکس‌العمل دیگران توجه می‌کند و چون همه حاضران دیگر هم مشغول پایش دیگران هستند، در نهایت هیچ کس مداخله نمی‌کند!

توجیه دیگر «رقیق شدن مسئولیت»است، در یک جمع بزرگ، هر کس انتظار می‌کشد که کس دیگری پیدا شود و مسئولیت کمک را قبول کند و مسئولیت مستقیمی که متوجه تک تک افراد می‌شود، «رقیق» می‌شود.

 مثلا دندانپزشکان در یک موقعیت اورژانس ممکن است  از این بیم داشته باشند که صلاحیتشان برای کمک کمتر از پزشکان باشد و چنانچه بعدا این افراد صلاحیت‌دار از راه برسند، نحوه یاری رساندن آنها زیر سؤال برود.  بنابراین ترس از عواقب بد یاری‌رسانی یا از دست رفتن وجهه عاملی است که باعث می شود مداخله مفید صورت ندهند.

چنین مواردی که جان افراد با خطر مواجه است همواره موضوع بحث های اخلاقی و قانونی بوده است. تقریباً بیشتر دادگاهها (در امریکا) دعوی علیه کسانی که مسئولیت بالقوه یک کمک رسانی را عهده دار نمی شوند ،اقامه نمی کنند اما گاهاً افراد با رابطه خاص با قربانی ملزم می شوند که در جریان این امر مداخله کنند. مانند افراد خانواده، فردی که علت تهدید شدن قربانی است، فردی که به طور کلی وظیفه امداد و نجات را برعهده دارد (مثلاً یک نگهبان) کمک یا صاحب مکانی که قربانی را به محل دعوت کرده است. در حال حاضر در امریکا فقط ایالات یوتا قوانین ناظران را ملزم به دخالت در مورادی می کند که جان انسان ها در خطر است (شرایط Good Samaritan که براساس عهد عتیق بیان شده و مورد قبول معتمدان ادیان ابراهیمی ، مسیحیان، مسلمانان است) .

کد انجمن حرفه ای دندانپزشکان امریکا (ADA) دندانپزشکان را ملزم می کند تسهیلات معقول، برای شرایط اورژانس بیماران “خودی” در نظر بگیرند. به نظر می رسد که دندانپزشکان از نظر  وجدانی، اخلاقی و گاهی حتی قانونی ملزم هستند که به درمان بیماران چه اورژانسی و چه با شرایط ثابت زمانی که به کمک نیاز دارند بپردازند. در نهایت اینکه حتی در عدم وجود قانونی که دندانپزشک را ملزم کند،دندانپزشک به عنوان عضوی از جامعه پزشکی از نظر اخلاقی ملزم به کمک به بیماران اورژانسی در خارج از مطب و محدوده کاری خود است. چون در این مورد آموزش دیده است و جامعه هم همین انتظار را از او دارد.

در کشور ما ایران قانونی کلی اما صریح وجود دارد که همه مردم، اعم از دست اندرکاران بهداشت و درمان یا فرد معمولی را ملزم به مداخله در موارد اورژانس می کند. بند اول ماده واحده مصوب ۲۵/۳/۱۳۵۴ (با عنوان خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی) به این شرح است:

“هرکس شخص یا اشخاصی را ،در خطر جانی مشاهده کند و بتواند با اقدام فوری خود یا کمک طلبیدن از دیگران یا اعلام فوری  به مراجع یا مقامات صلاحیت دار از وقوع خطر یا تشدید نتیجه آن جلوگیری کند، بدون آنکه با این اقدام خطری را متوجه خود او یا دیگران شود. و با وجود استمداد یا دلالت اوضاع و احوال بر ضرورت  کمک از اقدام به این امر خودداری کند ،به حبس تا یکسال و جزای نقدی تا پنجاه هزار ریال محکوم خواهند شد”.

bystander-effect

bystander-effect

ماده اول آیین نامه اجرایی این قانون مصوب ۱۵/۱/۶۴ فوریت پزشکی را در” موردی از اعمال پزشکی که بایستی بیمار سریعاً مورد درمان و رسیدگی قرار بگیرد و چنانچه اقدام فوری به عمل نیاید باعث خطرات جانی ، نقص عضو یا عواقب  صعب العلاج  و غیرقابل جبران شود ” تعریف می کند.

مسمومیت- سوختگی ها- زایمان ها- صدمات ناشی از حوادث-وسایل نقلیه- سکته قلبی و مغزی- خون ریزی ها و شوک ها – اغماها- اختلالات تنفسی شدید و خفگی ها- تشنجات- بیماری های عفونی خطرناک مانند مننژیت ها- بیماری های نوزادانی که نیاز به تعویض خون دارند.

در بند دوازده علاوه براین یازده مورد عبارت کلی در سایر مواردی که در شمول تعریف ماده ۱ قرار می گیرند و در زمره فوریت های پزشکی و اورژانس می باشد، اضافه شده است که احتمالاً تشخیص آن با دادگاه خواهد بود. طبق ماده ۵ آیین نامه در مناطقی که مرکز اورژانس وجود دارد و به نحوی از فوریت پزشکی اطلاع پیدا می کند،مسئولیت مستقیم انتقال بیمار به مرکز درمانی با مرکز اورژانس است.

در بند دوم ماده واحده فوق ذکر می شود ” در این مورد اگر مرتکب از کسانی باشد که اقتضای حرفه خود می توانسته کمک مؤثری بنماید، به حبس جنحه ای از سه ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده هزار ریال یا یکصد هزار ریال محکوم خواهد شد.”( شایان ذکر است ارقام جریمه مربوط به زمان تصویب قانون بوده و در زمان صدور حکم به روز می شود)

در ادامه هم  ” کلیه بیمارستان ها و مراکز درمانی اعم از دولی یا خصوصی”ملزم به پذیرش بیماران اورژانسی می شوند. همچنین در بند چهارم مقرر شده است که” مأمورین انتظامی نباید معترض کسانی که خود متهم نبوده و اشخاص آسیب دیده را به مراجع انتظامی می رسانند، شوند”

واضح است که دندانپزشک در برابر اورژانسی که در مطب دندانپزشکی یا درمانگاهی که مسئولیت درمان دندانپزشکی بیمار را بر عهده دارد، به طور مستقیم مسئول است.ولی اینکه آیا”دندانپزشک” جز افرادی که به اقتضای شغل خود باید در حوادث اورژانس خارج از حیطه محل طبابت خود وارد عمل شوند تلقی می شود یا نه ،به طور صریح در قانون گفته نشده است. ولی با توجه به تلقی جامعه از دندانپزشک و همچنین حیطه آموزش هایی که دندانپزشک میبیند (یا باید ببیند!) به نظر می رسد ،دندانپزشکان هم جز افراد موظف به مداخله در تمام اورژانس ها از نظر قانونی هستند.

 برحسب مورد اورژانس که در مطب روی می دهد و آموزش هایی که دندانپزشکان و تیم درمانی او دیده اند، ممکن است که تماس با اورژانس (در ایران تماس با ۱۱۵) از نظر قانونی کافی نباشد و دندانپزشک و گروه درمانی ملزم به اجرای اقدامات و کمک های اولیه (مثلاً CPR و…) هستند .

دندانپزشک از نظر قانونی موظف است که کیت اورژانس را در محل طبابت خود داشته باشد. در مورد کلینیک ها و مراکز درمانی مسئولین فنی این مسئولیت را بر عهده دارند. به خصوص کسانی که اجازه بی هوشی عمومی با آرامبخش در مطب دارند به این کیت باید مجهز باشد (در ایران تا جایی که ما می دانیم  اجازه استفاده از بی هوشی عمومی در مطب برای دندانپزشکان عمومی وجود ندارد )داروهای مورد نیاز کیت اورژانس دندانپزشکی را در اینجا بخوانید .

کیت اورژانس پیشنهادی توسط دکتر reed شامل اکسیژن ، اپی نفرین ها، دیفن هیدرامین، آلبوترول، آسپرین، نیتروگلیسیرین، یک سرم قند و یک AED (دفیبربلاتور اتوماتیک اکسترنال) .هرچند که در اکثر مطب ها (در امریکا) مورد آخر وجود ندارد.

آن چه در ایران قضیه مداخلات اورژانس دندانپزشکان را بغرنج می کند فقدان واحد عملی مصوب و همسان در دانشکده های دندانپزشکی سطح کشور است. برخی از دانشکده ها دوره های عملی برای دانشجویان خود تدارک می بینند ولی کوریکولوم آموزشی دانشکده ها را ملزم به آموزش عملی اورژانس ها و ارزیابی مهارت دانشجویان در این زمینه(داشتن واحد درسی رسمی و امتحان) نمی کند.

 در یک جمله از دکتر مالامد مولف کتاب مرجع اورژانس دندانپزشکی این مبحث را به پایان می بریم. “بیمار را زنده نگه دارید!  با درمان بیمار یا بهبودی او  یا تا زمانی که فرد دارای صلاحیت دیگری مسئولیت درمان را برعهده بگیرد!”

در مورد کتاب ” چالش های اخلاقی و قانونی در دندانپزشکی ” به قلم اینجانب در اینجا بخوانید.

درباره دکتر علی مرسلی

دکتر علی مرسلی
دندانپزشک – متخصص درمان ریشه – بورد تخصصی اندودانتیکس کرج:خیابان شهید بهشتی جنب شهرکتاب مرکزی ، ساختمان پزشکان نور واحد20/تهران،پل گیشا02188283006

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *