خانه / برای همکاران دندانپزشک / صنف و آموزش / آموزش اندو: آیا اندودانتیکس را می‌توان آنلاین آموخت؟
آموزش اندو و درمان ریشه
آموزش اندو و درمان ریشه

آموزش اندو: آیا اندودانتیکس را می‌توان آنلاین آموخت؟

آموزش‌های مجازی و دندانپزشکان حقیقی

مطلب ویژه همکاران دندانپزشک

ای که نیازموده‌ای صورت حال بی‌دلان – عشق حقیقتست اگر حمل مجاز می‌کنی

دوران تکنولوژی است و اینترنت بر همهٔ اجزای زندگی ما تأثیر گذاشته است. خریدها، کارهای اداری، تفریحات و حتی مراودت‌های اجتماعی ما به طریقه برخط (آنلاین) صورت می‌گیرد. در این عصر عجیب نیست که حتی آموزش‌های دندان‌پزشکی هم با وجود اینترنت دستخوش تحولی شگرف بشود. در این مطلب در مورد تأثیر شگفت‌انگیز و جنبه‌های مثبت و منفی تکنولوژی اینترنت بر روی آموزش دندان‌پزشکی صحبت می‌کنیم.

آیا دندان‌پزشکی درمان ریشه را می‌توان اینترنتی آموخت؟

جواب این سؤال می‌تواند هم بلی و هم خیر باشد. برای روشن شدن موضوع باید برگردیم و ببینیم که دندان‌پزشکی چه طور به صورت کلاسیک آموزش داده می‌شود. حقیقت این است که به طور کلی در دندان‌پزشکی و به طور جزئی در مبحث اندودانتیکس، آموزش از طریق ایجاد دانش، نگرش و سپس عملی و بالفعل کردن این دانش و نگرش در یک محیط کنترل شده است. این محیط کنترل شده اول فانتوم اندو و بعد از کسب آمادگی بر روی دندان‌های مراجعین مراکز آموزشی است. بسیاری ازهمکارانی که در خارج از ایران درس خوانده‌اند قدر و ارزش مراجعین مراکز آموزشی را بیش از بقیه درک می‌کنند. چراکه در بسیاری از کشورها، مشکلات زیادی در تأمین بیماران دانشجویان در مراکز آموزشی وجود دارد. برای رفع این مشکل فانتوم‌های با تکنولوژی‌های شبیه سازی پیشرفته و حتی برنامه‌های شبیه‌سازی در کشورهای پیشرفته استفاده می‌شوند تا این کمبود را جبران کنند؛ اما هیچ یک از این موارد نمی‌توانند جای آموزش از مسیر اجرای درمان واقعی را پر کنند. از طرف دیگر آموزش ِ درمانی به دلایل معلوم منطقی، اخلاقی و قانونی فقط در مراکز آموزشی-درمانی قابل اجرا است. چون فقط در یک محیط آموزشی است که از نظر امکانات و زمان کنترل تمام شرایطی که آسیبی به بیمار حین درمان وارد نشود وجود دارد. این شرایط کنترل شده با نظارت اساتید، درجه بندی دشواری موارد درمان و انجام درمان تحت نظارت مرحله به مرحله صورت می‌گیرد. از طرف دیگر فرد آموزش دهنده آمادگی این را دارد که در هر مرحله که احتمال خطا وجود دارد، مداخله کرده و از آن پیشگیری یا آن را جبران کند.

بالطبع در آموزش مجازی ولو از طریق تصویری و مولتی مدیا، امکان آموزش عملی وجود ندارد. مثلاً یک اندودنتیست نمی‌تواند با توضیح یا حتی فیلم نحوهٔ قرار دادن MTA داخل کانال را طوری که بقیه یادبگیرند و قادر به اجرای صحیح آن باشند آموزش دهد.

اندودانتیکس راه شاهی ندارد!

راه شاهی (Royal Road) جاده‌ای بود که در زمان هخامنشیان توسط داریوش احداث شد و پاسارگاد را به سارد متصل می‌کرد. این مسیر با چاپارخانه‌ها و اسب‌های تازه نفس این امکان را فراهم می‌کرد که راه شش ماهه در یک ماه طی شود! از این رو به هر مسیر میانبری که زمان را کاهش می‌دهد و سرعت را بالا می‌برد راه شاهی می گویند. درمان ریشه درمانی دقیق و زمانبر است و راه شاهی و میانبر ندارد. استاندارد درمانی در اندودانتیکس یکسان است؛ یعنی دندان‌پزشک عمومی و متخصص درمان ریشه یک درمان واحد را اجرا می‌کنند و صرفاً موارد انتخابی آن‌ها جهت درمان (case selection) با هم متفاوت است. در آموزش درمان ریشه هم این مورد قضیه بسیار مهمی است. تکنولوژی‌هایی مانند فایل‌های چرخشی و آپکس‌لوکیتورها، دقت و تا حدودی سرعت کار را ممکن است افزایش دهند ولی حقیقت این است که اولاً تأثیر آن‌ها در سرعت چشمگیر نیست و دوم اینکه روی اساس و فلسفه درمان ریشه، تأثیر زیادی ندارند. ضمن این‌که استفاده از خود این تکنولوژی‌ها نیاز به مهارت و آموزش دارد و احتمال بروز خطاهای ایاتروژنیک با آن‌ها کم نیست. کسانی که تصور می‌کنند در درمان ریشه با ترفند یا شعبده می‌توان کاری از پیش برد، تصور اشتباهی دارند. صرف نگرش، دانش و تجربه تفاوت دو کلینیسن در اندو را موجب می‌شود والا استادی که سی سال اندو می‌کند و اندو را آموزش می‌دهد در بازکردن مسیر یک کانال کلسیفیه همان اقداماتی را صورت می‌دهد که یک رزیدنت سال دو درمان ریشه و میانبری در این میان وجود ندارد. البته منکر مهارت در تشخیص، ارائهٔ طرح درمان، مهارت استفاده از ابزار و مدیریت بحران و خطا در رشتهٔ پرمخاطره‌ای مانند اندودانتیکس نمی‌توان شد و بالطبع تجربه، علم و حتی استعداد تفاوت‌های جزئی و کلی بین کلینیسن‌ها ایجاد می‌کنند.

درمان ریشه و مخاطرات آن

درمان ریشه یکی از درمان‌های بنیادی درمان‌های دندان‌پزشکی چه در گذشته و چه در زمان حال است و احتمالاً در آینده‌هم با توجه به موفقیت بسیار بالای آن جایگزینی به این زودی نخواهد داشت. تنها جایگزین فعلی درمان کانال ریشه کشیدن دندان است. ایمپلنت یک درمان برای بی‌دندانی است و جایگزین درمان ریشه نیست ولی قابل کتمان نیست که درمان ایمپلنت برای نواحی بی‌دندانی بسیاری از طرح درمان‌های اندودانتیکس را هم دستخوش تغییر کرده است.

دانشجویانی که وارد بخش اندو می‌شوند اغلب از استرسی که به آن‌ها در طی آموزش وارد می‌شود گله دارند. حقیقت این است که همانطور که در بخش هم به دانشجویان در حین آموزش می‌گویم، استرس در یک آموزش جدی مثل درمان ریشه امری طبیعی و عادی است. وجود این استرس غیرطبیعی نیست، چون شما قرار است برای اولین بار درمانی را ارائه بدهید که جایگزینی ندارد یا به عبارتی جایگزین و جبران آن در هنگام بروز خطا کشیده شدن دندان است! مهم این است که با آموزش صحیح امکان مدیریت این استرس و تطابق با آن به دانشجویان داده شود. کسب مهارت کافی این امکان را به طور طبیعی فراهم می‌کند.

در آموزش‌های دندان‌پزشکی اندودانتیکس از معدود مهارت‌هایی است که به خاطر ذات آن، آموزش آن به طور کامل در دانشکده‌های کشور صورت می‌گیرد و استاندارد ارائهٔ درمان برای متخصص درمان ریشه و دندان‌پزشک عمومی یکسان است. مثلاً در رشتهٔ ترمیمی، تطابق رنگ یک ترمیم کامپوزیت بین دو کلینیسن ممکن است یکسان نباشد و رضایت بیمار از درمان کیفی برای آن درمان کافی است. در سایر رشته‌های دندان‌پزشکی هم آموزش‌های ارائه شده برای دورهٔ عمومی در بسیاری از اوقات فرسنگ‌ها با درمان‌های اصلی که در کلینیک رشته ارائه می‌شود، فاصله دارند (مانند ارتودنسی و پریودنتیکس)؛ اما همین نکته سبب اشتباهاتی هم در برداشت از درمان ریشه می‌شود و چون استاندارد درمانی یکسانی آموزش داده می‌شود، این تصور اشتباه را ممکن است به وجود بیاورد که نیاز که درجه‌بندی موارد درمان و دشواری سنجی وجود ندارد. در حالی که قضیه کاملاً برعکس است. به قول یکی از اساتیدم در دوره رزیدنتی، مهم این نیست که چه درمانی را برای مریض ارائه می‌کنید، مهم‌تر این است که بدانید چه درمانی را نمی‌توانید و نباید برای بیمارتان ارائه کنید.

آپکس لوکیتورهاو دستگاه های اندو
آپکس لوکیتورهاو دستگاه های اندو

مزایای اینترنت در ارتقای درمان‌های دندان‌پزشکی:

در گذشته همکاران نواحی دوردست می‌توانستند این بهانه را داشته باشند که به دلیل بعد مسافت، از دسترسی به آموزش‌های جدید و آشنایی با دانش روز محروم هستند. ولی امروزه دیگر این مشکل با وجود دسترسی به اینترنت حل شده است. در هرجای جهان باشید با دسترسی به اینترنت از بروزترین مسائل تخصصی رشتهٔ خود می‌توانید مطلع شوید. از طرف دیگر شبکه‌های اجتماعی مختلف از جمله تلگرام که در ایران طرفداران بیشتری دارد، امکان تبادل اطلاعات، مشاوره و درخواست راهنمایی برای مشکلات درمانی را هم پیش رو می‌گذارد. همچنین برای مشکلات مشترک همکاران از بین مباحث می‌تواند که راه‌های بنیادی بیرون بیاید. تبادل تجارب مبتنی بر یافته‌های علمی در این گروه‌ها کمک زیادی به ارتقای کیفیت ارائه درمان می‌کند.

معایب آموخته‌های مجازی در درمان‌های دندان‌پزشکی:

آموزش‌های مجازی در قالب توضیح متنی یا حتی فیلم و تصویر، در بهترین حالت می‌توانند نگرش به درمان یا ترفندهای یک درمان دندان‌پزشکی را آموزش بدهند. برای مثال در درمان ریشه، برای استفاده از یک سیستم روتاری جدید یا آموزش روش صحیح تست‌های وایتالیتی به خوبی می‌توان از منابع اینترنتی مانند یوتیوب بهره جست؛ اما زمانی که با یک مورد پیچیدهٔ دندان با آپکس نابالغ ضربه دیده مواجه هستیم، دیگر صرف تماشای یک ویدیو یا مطرح کردن مورد در یک گروه تلگرامی نمی‌تواند ما را به یک درمان عملی ایده‌آل رهنمون کند. آموزش‌های مجازی همچنین به احساس آموزش دیدن کاذب هم در مواردی منجر می‌شود. مثلاً به تماشای یک ویدیو در مورد جایگذاری ایمپلنت اگر احساس کنیم که قادر به قرار دادن ایمپلنت هستیم، آموزش موجب اعتماد به نفس کاذبی شده است. چراکه حتی همکارانی که دوره‌های مختلف ایمپلنت شرکت کرده‌اند و در مطب خود سال‌هاست این درمان را ارائه می‌دهند، باز هم در مواجهه با هر کیس، خود را در یک چالش درمانی احساس می‌کنند؛ بنابراین بسیاری از درمان‌های دندان‌پزشکی به صرف دیدن و پرسیدن نمی‌توان عملی روی بیمار اجرا کرد. دلیل این قضیه صرف نظر از جنبهٔ قانونی و اخلاقی، منطقی هم هست.

آموزش اندودانتیکس در دانشکده‌ها:

بی‌گمان اساتید درمان ریشه در دانشکده‌های دندان‌پزشکی سرتاسر کشور یکی از بی‌بخل ترین و گشاده‌دست ترین اساتید آموزشی در حوزه آموزش دندان‌پزشکی هستند. چراکه هیچ کس نمی‌تواند منکر آموزش اندودانتیکس در دانشکده‌های دندان‌پزشکی کشور باشد. درمان ریشه تقریباً پایه‌ای‌ترین درمان دندان‌پزشکی حفظ دندان است. هیچ درمانی در مقیاس کمی و کیفی به اندازه درمان ریشه رابطه مستقیم با حفظ دندان‌های مردم کشور ما ندارد. از این رو اندودانتیکس به صورت کامل در دانشکده‌ها آموزش داده می‌شود. حتی برخلاف برخی از کشورهای پیشرفته دنیا که اندوی دندان‌های مولر در حوزه آموزش دندان‌پزشکی عمومی قرار ندارد، در ایران روی آموزش درمان ریشه مولر تاکید بیشتری می‌شود، چراکه بر اساس شاخص‌ها نیاز به اندوی مولر در میان ایرانیان در سنین پایین هم بسیار بالاست. شرایط هم‌اکنون به گونه‌ای است که اندودنتیست‌ها به تنهایی نمی‌توانند از عهدهٔ حجم مراجعه کنندگان برآیند؛ بنابراین نیاز است که همکاران عمومی بتوانند درمان‌های ریشه باکیفیتی ارائه کنند تا نیاز مردم برآورده شود؛ اما در حوزهٔ آموزش‌های خارج از دانشکده، بی گمان آموزش‌های مجازی، آموزش عملی در فانتوم و … به اندازه آموزش دانشکده کارایی ندارد. از طرف دیگر اگر دانشجویان اصول درمان را در دانشکده آموزش ببینید در صورتی که این اصول را با میانبرها جایگزین نکنند، وارد کردن تکنولوژی‌های جدید مانند روتاری‌ها، دستگاه‌های آبچوراتور و … منافاتی با این اصول نداشته و به کیفیت بالاتر و سرعت ارائه درمان بیشتری منجر می‌شود.

درمان‌های پیشرفتهٔ اندو، آری یا نه؟

بسیاری از اندودنتیست صادقانه اعتراف می‌کنند که بسیاری از درمان‌هایی که در مطب خصوصی خود انجام آن‌ها را می‌پذیرند، از سر ناچاری است. چراکه در خط آخر درمان قرار دارند و فرد دیگری قرار نیست این درمان را ارائه دهد. درمان مجدد ریشه یک دندان با درمان اندوی ناقص، کلسیفیه، دارای پست ریختگی و روکش یا درمان مجدد ریشه دندانی با وسیله جدا شده در کانال است. ذات این قضیه از نظر آموزشی اشکالی ندارد و ولع آموزشی به طور حتم چه در دانشکده و چه در خارج از آن باید پاسخ داده شود. ولی حقیقت این است که ارائه یک درمان ریشهٔ مولر خوب کار دشواری بوده در کانال واقعاً لطف خاصی نه از نظر ارائه، نه زمان صرف شده و نه اقتصادی ندارد! اما جالب اینجاست که در دانشکده گاهی با این قضیه می‌شوم که دانشجویی که در مرحلهٔ آموزش دندان‌های تک کانال قرار دارد، به دنبال یاد گرفتن روش‌های بای پس فایل جدا شده و دست کمی از بای پس یک فایل داخل کانال ندارد. رعایت اصول، ارائهٔ درمان استاندارد و کاهش حوادث حین درمان آموزش‌هایی است که بیشتر از همه نیاز آن در بازار کار وجود دارد. آموزش‌هایی مانند آپکسیفیکاسیون، درمان اوالسیون، جراحی آپیکو و … مواردی هستند واقعاً نیاز بازار کار دندان‌پزشک عمومی نیستند و از قضا اندودنتیست‌ها هم خوشحال می‌شوند که این درمان‌ها را کمتر انجام دهند! برگزاری این دوره‌های درمان‌های پیشرفته با کارایی کم غیر از پرکردن جیب آموزش‌دهنده‌ها و شرکت‌ها مزیت دیگری ندارد. آموزش‌های مجازی موارد پیشرفته مانند آنچه که ذکر شد البته خیلی منطقی به نظر نمی‌رسد. چراکه این سؤال پیش می‌آید که درمان‌هایی که اندودنتیست‌های باسابقه بعد از سال‌ها درمان به مهارت ارائه آن رسیده‌اند و در مرکز ارجاع آن درمان‌ها قرار دارند و کماکان با اکراه آن‌ها را انجام می‌دهند، قرار است در مطب شما که سالی یکی دو بار با آن‌ها مواجه شوید چه قدر کارایی از نظرفنی و اقتصادی دارند؟

چه طور به دانش و مهارت اندودانتیکس خود بیافزاییم؟

با صدبار انجام اشتباه یک مهارت نمی‌توان به مهارت صحیح دست پیدا کرد. دهان بیماران ما در مطب و کلینیک محل آزمون‌وخطا و یادگیری نیستند. ما از خطاهای ناخواسته خود که برای همه‌مان پیش می‌آید آموزش میبینیم ولی سعی نمی‌کنیم دوباره آن را تکرار کنیم. در همه‌جای دنیا متولی آموزش‌ های آکادمیک دانشکده‌ها هستند (و نه شرکت‌ها!). ما برای آموختن مجدد یا تکمیل دانش و مهارت خود بعد از فارغ‌التحصیلی با خلأ بزرگی مواجه هستیم. چراکه دانشکده‌ها از این قضیه شانه خالی کرده‌اند و عرصه را برای شرکت‌ها که صرفاً دیدشان اقتصادی است خالی گذاشته‌اند. در کشور ما البته بی‌رغبتی دانشکده‌ها در امر آموزش مداوم، به ظهور مؤسسات آموزشی هم منجر شده است که این قضیه درنهایت به نفع دندان‌پزشکان است چراکه به‌هرحال آموزش‌هایی با رویکرد آکادمیک و توسط اساتید آکادمیک در این مؤسسات که هدف آموزشی دارند و درآمدشان از آموزش است (و نه فروش محصول) ارائه می‌شود.

تقویت دانش نظری و استفاده از منابع اینترنتی و گروه‌های اجتماعی مجازی مانند آنچه در تلگرام شاید آن هستیم بسیار مفید است و ماحصل آن درنهایت به نفع همهٔ دندان‌پزشکان و بیمارانشان است. ولی به‌هرحال روش‌های آکادمیک کارایی خود را به اثبات رسانده‌اند. در هیچ کجای دنیا هم برخلاف رشته‌هایی مانند بیزنس و زبان خارجی، آموزش از راه دور دندان‌پزشکی وجود ندارد. پس عملیاتی کردن آموزش‌هایی ازاین‌دست، محافظه‌کاری و وجدان حرفه‌ای افزونی را می‌طلبد.

 

درباره دکتر علی مرسلی

دکتر علی مرسلی
دندانپزشک – متخصص درمان ریشه – بورد تخصصی اندودانتیکس کرج:خیابان شهید بهشتی جنب شهرکتاب مرکزی ، ساختمان پزشکان نور واحد20/تهران،پل گیشا02188283006

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *