خانه / در حاشیه / منشور حقوق بیماران را رعایت کنیم
منشور حقوق بیمار
منشور حقوق بیمار

منشور حقوق بیماران را رعایت کنیم

مدتی است که حرفهٔ پزشکی، کارزار بحث‌های داغ رسانه‌ای شده است. بخش‌های خبری (مانند بیست و سی شبکه دو)، قسمتی را به «حاشیه‌های پزشکی!» اختصاص داده‌اند و از طرف دیگر با اجرای طرح تحول سلامت، خود وزیر محترم بهداشت هم در مرکز کانون رسانه‌ای قرار گرفته است. (مطلب مرتبط ” وزیر سلبریتی و پزشکان از حاشیه تا متن”  را اینجا بخوانید) در این میان با پخش سریال‌هایی مانند «درحاشیه» و پیش آمدن مسائل جنجالی در سطح رسانه‌ای مثل قضیه کشیدن بخیه در خمینی‌شهر، به نظر شکاف‌هایی بین جامعه پزشکی و بدنه جامعه ایجاد شده است. به طوری که دو طرف یکدیگر را به قدرنشناسی و تضییع حقوق دیگری متهم می‌کنند. رکود اقتصادی و افزایش فشارهای اقتصادی برکل جامعه (که بالطبع صنف پزشکی هم از آن مستثنی نیست) بر دامن زدن به این تنش‌ها مؤثر بوده است. از طرف دیگر برخورد غیرحرفه‌ای رسانه‌ها در مورد اخبار و تحلیل‌های مربوط به سلامت مردم و در نظر گرفتن آن به‌عنوان یک سوژه ژورنالیستی (مانند حوادث، فوتبال و …) بدون توجه به حساسیت‌های خاص مباحث مربوط به سلامت مردم، در نوع خود به اندازه کافی تنش‌آفرین بوده است. ولی در کنار همهٔ این عوامل به نظر می‌رسد که یک علت اصلی و بسیار مهم در ایجاد شکاف بین پزشکان و بیماران نقش ایفا کرده است و آن علت «زمان» است! زمانه عوض شده است و رابطهٔ نهادهای اجتماعی در طول قرن‌ها دچار تغییر گشته‌است. گردش سرسام‌آور اطلاعات، دانش را به امری دم دستی و دست یافتنی تبدیل کرده است و هاله نور از حول دانشمندان و اطبا زدوده شده است! از طرف دیگر حقوق شهروندی هم دستخوش تغییرات چشمگیری شده است!«قانون» بر بسیاری از روابط نهادهای اجتماعی حاکم گشته‌است و شهروندان نسبت به حقوقی که باید در جامعه داشته‌باشند آگاه گشته‌اند؛ اما به نظر می‌رسد بسیاری ازما اطبا، در مورد این تغییر رابطهٔ نهادهای قدرت هنوز در غفلت به سر می‌بریم و آن را درک نکرده‌ایم. هنوز به تناسب آن چه که حقوق مدنی شهروندان در دنیای امروز در حال تحول و دگردیسی است، پزشکان با توجه به هزاران سال رسم طبابت قیم‌مآبانه، خود را نتوانسته‌اند با این تغییر وفق دهند. تلاش‌هایی که در کشور ما برای ارتقای حقوق بیماران و تعریف حقوق بیماران صورت‌گرفته‌است، البته روی کاغذ بسیار مؤثر و جشمگیر بوده است.
معاونت سلامت وزارت بهداشت و درمان در سال 1381 منشور حقوق بیمار را به واحدهای بهداشتی و درمانی ابلاغ کرد. مراکز درمانی موظف هستند که این منشور را در دید بیماران قرار دهند (که متأسفانه در بسیاری از مراکز این امر محقق نشده است). منشور حقوق بیمار را می‌توان زیرمجموعه‌ای از حقوق شهروندی دانست و در مقیاس بزرگ‌تر رعایت آن‌را گامی در جهت نیل به یک جامعه مدنی مترقی تلقی کرد.(دانلود منشور حقوق بیماران از اینجا )

منشور حقوق بیماران چه قدر در کشورما رعایت می‌شود؟

اگر قضاوت صادقانه‌ای داشته باشیم به‌عنوان یک شهروند (ونه یک درمانگر) باید اذعان کرد که متأسفانه منشور حقوق بیمار تا اندازه زیادی در کشور ما رعایت تمی‌شود. رعایت نشدن منشور حقوق بیماران از چند جنبه می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد.
1- منشور حقوق بیمار، زیر مجموعه ای از منشور حقوق شهروندی می‌باشد. تا زمانی که در کشور ما منشور حقوق شهروندی به طور کامل اجرایی نمی‌شود، نمی‌تواند انتظار داشت که قسمتی از بدنه خدماتی آن جامعه (پزشکان و کادر درمانی) هر قدر هم که نخبه و بافرهنگ باشند، بتوانند به طر مستقل وظایف خود را در قبال حقوق شهروندی ادا کنند.
2- پزشکان و کلیه درمانگران (اعم از پرستار، دندانپزشک، داروساز و …) از نظر کمیت جز بزرگی از نظام سلامت هستند. ولی در این نظام بیش از آن که سیاستگزار و جهت دهنده باشند، نقش مهره‌های اجرایی نظام را متأسفانه ایفا کرده و کمتر از وزن واقعی خود نقش تعیین کننده و جهت دهنده سیاست‌های کلی را دارند.
3- نظام پزشکی ما بر پایه یک نظام قدیمی قیم‌مآبانه پایه ریزی شده است. حتی قسمتی از جامعه ما از پزشک انتظار «حکیم» بودن را دارد! این ساختار سنتی در برابر تغییر مقاوم است و نیاز اصلاحات اساسی دارد.
4- بیماران با حقوق خود آشنا نیستند. منشور حقوق بیماران فعلاً از بالا به پایین در قالب چند بند نگاشته و ابلاغ شده است ولی اجرایی شدن این منشور نیاز به مطالبه توسط مردم ونهادها دارد! تا زمانی که مردم به آگاهی در مورد حقوق شهروندی خود (که منشور حقوق بیمار هم زیرمجموعه‌ای از آن است) نرسند، نمی‌توانند با فشار تقاضای خود، تغییر در سیستم ایجاد کنند.

پزشکان و بیماران
ترس و پزشکی

5- منشور حقوق بیماران یک ابلاغیه و آگهی است و پشتوانه اجرایی قانونی ندارد (البته تقریباً هیچ منشوری، حتی منشور حقوق بشر سازمان ملل هم پشتوانه اجرایی ندارد). متأسفانه این منشور پشتوانه اطلاع‌رسانی هم ندارد؛ یعنی شاید به طور تعمدی یا غیرعمدی، اراده‌ای برای آگاه کردن بیماران در مورد حقوقشان وجود ندارد. در حالی که آگاهی بیماران از حقوق خود، ضامن ارتقای سطوح خدمات بهداشتی و درمانی در جامعه خواهد بود.
6- اطبا در کشور ما از امنیت شغلی کافی برخوردار نیستند. قانون از آن‌ها به قدر کافی حمایت نمی‌کند. حتی در قوانین برای قصور (غیرعمد) آن‌ها جرایمی مانند زندان هم پیش‌بینی شده است. بیمه‌های مسئولیت حمایت کافی از آن‌ها ندارند و خلاهای قانونی باعث می‌شود در بسیاری از موارد بی مورد در نهادهای مختلف قضایی برای یک جرم واحد بارها مورد محاکمه قرار بگیرند و حتی در صورت تبرئه شدن، از حق اعاده حیثیت و جبران خسارت وارد شده، برخوردار نیستند.
منشور حقوق بیماران ایران، چه حقوقی را برای بیماران قائل است؟
منشور حقوق بیماران متفاوت از کدهای اخلاقی رشته‌های پزشکی است که پزشکان مستلزم رعایت آن‌ها هستند، از طرف دیگر متفاوت از قوانینی است که برای قصور و خطاهای پزشکی در نظر گرفته شده است. در عین حال با هر دو این‌ها همپوشانی دارد.
در اولین بند از منشور حقوق بیمار، حق بیمار به دسترسی به درمان و مراقبت بدون در نظر گرفتن نژاد، فرهنگ، مذهب و … در اسرع وقت به رسمیت شناخته‌می‌شود. در ادامه رضایت آگاهانه، آگاهی در مورد درمان‌های آلترناتیو و انتخاب‌های درمانی، حق خاتمه درمان، حق اطمینان از دسترسی به پزشک در طول درمان و بعد از درمان و حق محفوظ ماندن اسرار برخوردار گردد. به علاوه در این منشور، برای گروه‌های آسیب پذیر (زنان باردار، کودکان، سالخوردگان، زندانیان و …) توجه ویژه الزام شده است و بر احترام به شان و وقت بیمار، الزام به انجام درمان‌های اورژانس بدون در نظر گرفتن پرداخت یا عدم پرداخت هزینه تاکید شده است.
به نظر می‌رسد که این حقوق، پایه‌ای‌ترین حقوقی می‌باشد که به‌عنوان یک شهروند بیمار، هر فردی حق برخورداری از آن‌ها را دارد. ولی حقیقت این است که بسیاری از بیماران از این حقوق پایه‌ای خود اطلاعی ندارند؛ و زمانی هم که تقاضا برای یک امر وجود ندارد یا فشار وارد شده توسط متقاضیان به نهادهای صاحب نفوذ پایین است، این حقوق به نحوی که باید رعایت شوند، رعایت نخواند شد.

وظیفه ما به‌عنوان یک درمانگر در برابر منشور حقوق بیماران چیست؟

ما به‌عنوان یک درمانگر شاید در وهله اول به نظر برسد که از اجرای منشور حقوق بیماران متضرر می‌شویم. ولی واقعیت غیرازاین است. اجرای منشور حقوق بیماران ضامن ارتباط حرفه‌ای سالم ما به‌عنوان گروه ارائه‌کننده خدمات درمانی با بدنه جامعه است. منزلت و اعتبار حرفه‌ای ما با رعایت منشور حقوق بیماران افزایش می‌یابد و خطراتی که متأسفانه اعتبار حرفه را مدتی است در تلاش است تا زیر سؤال ببرد، برطرف می‌شود. در یک تصویر بزرگ‌تر منشور حقوق بیمار به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از منشور حقوق شهروندی می‌تواند، کیفیت زندگی تک‌تک ما را به‌عنوان شهروندان جامعه ارتقا ببخشد؛ بنابراین تک‌تک ما به‌عنوان پزشک و ارائه‌دهنده خدمات درمانی وظیفه‌داریم که اولاً منشور حقوق بیماران را رعایت کنیم و ثانیاً از آشنا کردن بیماران با حقوق اولیه خود، ابایی نداشته باشیم.

 

درباره دکتر علی مرسلی

دکتر علی مرسلی
دندانپزشک – متخصص درمان ریشه – بورد تخصصی اندودانتیکس کرج:خیابان شهید بهشتی جنب شهرکتاب مرکزی ، ساختمان پزشکان نور واحد20/تهران،پل گیشا02188283006

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *